خبرگزاری حوزه | جعفر دهقان، بازیگر سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه اظهار کرد: عاشورا را نباید در بند زمان و جغرافیا محصور دانست؛ این واقعه بزرگ بیش از آنکه یک رویداد تاریخی باشد، جریانی پویا و زنده در تاریخ اندیشه و فرهنگ بشر است. هر چه از وقوع این حماسه میگذرد، نه تنها غبار فراموشی بر آن نمینشیند، بلکه ابعاد نوین و گرهگشایی برای جوامع بشری از آن متجلی میشود. عاشورا تنها یک آیین برای عزاداری نیست، بلکه دانشگاهی است که دروسِ حقطلبی، مقابله با ظلم، کرامت انسانی، ایثار و مسئولیتشناسی را تدریس میکند. هنرمندی که با نگاهی عمیق و دقیق به این واقعه مینگرد، با منظومهای از مفاهیم معرفتی مواجه میشود که میتواند الهامبخشِ آثار ماندگار هنری باشد. در این میان، سینما به عنوان قدرتمندترین رسانه تصویری عصر حاضر، ظرفیتهای بینظیری برای بسط مفاهیم عاشورایی دارد؛ مشروط بر اینکه از ظواهرِ روایتگری فراتر رفته و به عمق استراتژیک این قیام نفوذ کند.
وی افزود: اگر نگاه ما به عاشورا صرفاً محدود به بازنمایی تصویریِ مصائب و اندوهها باشد، بخش اعظمی از حقیقتِ این نهضت را نادیده گرفتهایم. عاشورا در ذاتِ خود نمادِ کنشگری آگاهانه، انتخابگری و پذیرشِ مسئولیت است. سینما میتواند این مفاهیم را هم در آثار تاریخی و هم در تولیدات معاصر تبلور بخشد. فیلم عاشورایی لزوماً به معنای بازسازی صرفِ میدان نبرد کربلا نیست؛ بلکه میتواند در نحوه روایت شخصیتها، در چگونگی رویارویی قهرمانان داستان با ظلم و انحراف، و در سبک زندگیِ مومنانه، روح عاشورا را به مخاطب منتقل کند. این همان قابلیتی است که سینما را به عرصهای برای تبیین فرهنگ عاشورایی تبدیل کرده است. کارگردانان و فیلمسازان ما در سالهای اخیر کوشیدهاند از چارچوبهای کلیشهای فاصله بگیرند و با بهرهگیری از نمادها و استعارههای هنری، این مفاهیم را به متن زندگیِ پرهیاهوی امروز گره بزنند. این رویکرد، گامی رو به جلوست اما هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم؛ چرا که ما نیازمند معرفی عاشورا به عنوان الگوی «کنشگری اجتماعی» در بزنگاههای تاریخی هستیم و سینما بهترین ویترین برای به تصویر کشیدن این الگوهاست تا مخاطب را با پرسشهای بنیادین درباره هویت و وظایف انسانیاش درگیر کند.
این هنرمند عرصه سینما و تلویزیون ادامه داد: یکی از ویژگیهای ممتاز واقعه عاشورا، جهانشمولی آن است. وقتی امروز از بحرانهای اخلاقی، بیعدالتیهای جهانی و مقاومت در برابر سلطه سخن میگوییم، ریشه بسیاری از این مباحث در فرهنگ عاشورایی نهفته است. انقلاب اسلامی ایران نیز در همین بستر معنا یافت و قوام گرفت؛ چرا که پشتوانه فکری و فرهنگی آن، همین فرهنگ «هیهات منا الذله» و ایستادگی در برابر ستم بود. تعبیر «یزید زمان» که بارها از سوی بزرگان انقلاب به کار رفته، معطوف به یک فرد در تاریخ نیست؛ بلکه اشارهای دقیق به هر جریان، ساختار و قدرتی است که در برابر حقیقت، عزت انسانها و عدالت اجتماعی ایستادگی میکند. سینما قادر است این معنا را با زبانی هنرمندانه و اثرگذار به تصویر بکشد و نشان دهد که عاشورا نه یک خاطره، که یک جریان جاری در زمانه ماست. در دنیای امروز که نظام سلطه با شبکههای تبلیغاتیِ پیچیده، حقیقت را واژگونه روایت میکند، هنرِ سینما رسالتی سنگین بر دوش دارد تا چراغ راه حقیقت باشد. یزیدِ امروز در قامتِ دیکتاتوریهای رسانهای، استعمار نوین و ترویج فرهنگ ابتذال ظاهر میشود و سینمای ما باید بتواند این مواجهه تمدنی را با الهام از آموزههای کربلا، برای مخاطب بازخوانی کند.
وی با اشاره به ضرورت عبور از شعارزدگی در آثار دینی تصریح کرد: پس از انقلاب اسلامی، آثار متعددی با مضامین ارزشی و دینی ساخته شده که هر کدام به سهم خود برای انعکاس این مفاهیم تلاش کردهاند. اگرچه سطحِ توفیق این آثار متفاوت بوده، اما اصلِ توجه به این دغدغه بسیار ارزشمند است. با این حال، ما نیازمند سینمایی هستیم که از لایههای شعاری فراتر رفته و به اعماقِ معرفتی واقعه عاشورا رسوخ کند. به جای تمرکزِ محض بر ظاهرِ حادثه و برانگیختنِ احساسات، باید به لایههای فکری و اجتماعی این قیام توجه کرد. چنین رویکردی مخاطبِ امروز را که با چالشهای متنوع فکری مواجه است، بهتر جذب میکند. هنر سینما، هنرِ جزئیات است؛ عاشورا در جزئیات رفتاری امام حسین (ع) و یارانش متجلی است؛ از احترام به حقوقِ دیگران تا اخلاق در میانه میدان جنگ. سینمای دینی باید بتواند این ظرایف را استخراج و دراماتیزه کند تا مخاطب بدون آنکه احساس کند با اثری سفارشی مواجه است، پیامهای والای انسانی عاشورا را با تمام وجود پذیرا باشد. این همان هنری است که میتواند مخاطبانِ گریزان از شعار را دوباره با سینمای ارزشی آشتی دهد.
بازیگر فیلمهای سینمایی حوزه مقاومت، با تأکید بر تنوعِ رویکردهای سینمایی در پرداختن به عاشورا اظهار کرد: سینما میتواند از زوایای گوناگون به این موضوع نزدیک شود. گاهی یک فیلم به صورت مستقیم به واقعه کربلا میپردازد و گاهی در قالب یک روایت خانوادگی یا اجتماعی، نشانههای فرهنگ عاشورایی را بازتاب میدهد. آنچه اهمیت دارد، حضورِ جوهرهی «حقطلبی»، «وفاداری» و «آزادگی» در اثر است. عاشورا گنجینهای بیپایان برای هنر سینماست، چرا که در درون خود هم تراژدی دارد، هم حماسه، هم معرفت، هم اخلاق و هم الگویی برای زیستن. ما باید از ظرفیت اقتباسهای ادبی و تاریخی استفاده کنیم و مفاهیم عاشورایی را در بسترهای گوناگون اجتماعی پیاده سازیم. کارکردِ عاشورا در سینما نباید منحصر به ایام محرم باشد؛ این فرهنگ باید به مثابه یک «ژانر» یا دستکم یک «تم» اصلی در کل تولیدات سینمایی ما حضور داشته باشد تا تاثیرات عمیق و پایدار خود را بر فرهنگ عمومی جامعه بگذارد.
وی افزود: در شرایط کنونیِ منطقه و جهان، سخن گفتن از عاشورا تنها بازگشت به گذشته نیست، بلکه خوانشی امروزی از «حقیقتِ مقاومت» است. انقلاب اسلامی از آغاز با الهام از فرهنگ عاشورا توانست در برابر نظامهای سلطهگر بایستد. مفاهیمی چون شهادت، ایثار، عزتخواهی و ایستادگی در برابر ظلم، به بخش لاینفک فرهنگ عمومی تبدیل شد. سینما اگر بخواهد در این مسیر ایفای نقش کند، باید بتواند این مفاهیم را با زبانی عمیق، هنری و فهمپذیر برای نسل جوان بازگو کند. نسل امروز شاید با زبانِ خطابه و شعار کمتر ارتباط برقرار کند، اما اگر همین مفاهیم در قالب یک داستانِ جذاب، شخصیتپردازیهای درست و فضاسازی هنرمندانه ارائه شود، تردیدی نیست که تأثیرگذار خواهد بود. سینما باید پیوند میان گذشته تاریخی و آینده آرمانی را برقرار کند و عاشورا پلی است که این اتصال را ممکن میسازد؛ هنرمند انقلابی وظیفه دارد این پل را با مصالحی از هنر و معرفت بسازد که در برابر گذر زمان مقاوم باشد.
دهقان در ادامه با اشاره به تجربیات خود در سینمای دفاع مقدس، بیان کرد: در آثار دفاع مقدس، نمونههای درخشانی داریم که نشان میدهد چگونه میتوان روح عاشورا را بدون بیان مستقیم، در بطن روایت جاری کرد. بسیاری از رزمندگان ما با همین باور به میدان رفتند که در امتداد یاران امام حسین (ع) ایستادهاند. فیلمهایی که به این پیوند معنوی پرداختهاند، در واقع به تبیین یکی از عمیقترین ریشههای هویت ایرانی و اسلامی کمک کردهاند. این نسبت تنها یک تشبیه ادبی نیست، بلکه یک واقعیت فرهنگی و اعتقادی است که در جان مردم ما ریشه دوانده است. ما باید این امتداد تاریخی را در فیلمهایمان برجسته کنیم؛ اینکه چگونه آرمانهای عاشورا در هر دورهای از تاریخ معاصر ما، از نهضتهای ضد استعماری تا دفاع مقدس و امروز در جبهه مقاومت، بازتولید شده است. این تداوم، جوهره اصلی فرهنگ ماست که باید در سینما مورد توجه قرار گیرد تا نسلهای آینده بدانند چرا ما در برابر ظلم میایستیم و هزینههای آن را میپردازیم.
وی تصریح کرد: البته برای رسیدن به چنین آثاری، صرف علاقه و نیت کافی نیست؛ بلکه نیاز به پژوهشهای عمیق، فیلمنامههای قوی، نگاه کارگردانی دقیق و بازیگری متعهد داریم. اگر بخواهیم عاشورا را در سینما به سطحی قابل قبول برسانیم، باید از کلیشهها عبور کنیم و با شناختِ درست از تاریخ و معارف دینی وارد این عرصه شویم. مخاطب امروز بسیار هوشمند است و کوچکترین عدم صداقت در بازی یا ضعف در فیلمنامه را متوجه میشود. برای انتقال پیام عاشورا، بازیگر باید خودش با آن مفهوم زندگی کند و به آن باور داشته باشد. تماشاگر باید در فیلم شاهد شخصیتهایی باشد که در دوراهیهای اخلاقی قرار میگیرند و در نهایت انتخابهای عاشورایی میکنند. این نوع شخصیتپردازیهاست که میتواند در جان مخاطب بنشیند و او را وادار به تفکر کند.
این بازیگر سینما و تلویزیون در پایان بیان کرد: ما باید بپذیریم که عاشورا یک الگوی تمدنی است. هنرمند امروز مسئول است که این پشتوانه را به زبان هنر ترجمه کند. سینما میتواند پل ارتباطی میان نسلها باشد. فرزندانِ ما نیاز دارند این حقیقت را از مسیرهای تازه و قابل درک دریافت کنند. اگر سینما بتواند این پیوند را برقرار کند، رسالت خود را بهخوبی انجام داده است. نباید اجازه دهیم فرهنگ عاشورایی به خاطرهای غبارگرفته تبدیل شود؛ باید با استفاده از تکنولوژیهای روز و استانداردهای کیفی بالا، شکوه و حماسه این واقعه را به تصویر بکشیم تا نسلهای جدید با زبانِ زمانه خود، عظمت این نهضت را درک کنند. این یک سرمایهگذاری فرهنگی بزرگ است که نتایج درخشان آن در آینده نمایان خواهد شد. هنر، آینه تمامنمای جامعه است و سینماگر باید با بصیرت عاشورایی مسائل اصلی جامعه را تشخیص دهد و آنها را بدون شعارزدگی به تصویر بکشد.
انتهای پیام
نظر شما